Class 10 Geography (E) Chapter-2 Question Answer
आबहावा आरो आबहावायारि
बुहुमलुरनि मोनदांथि
Key Highlights: Environment & Environmental Geography
• Systemic Nature: The environment is a complex, interconnected global system formed by the continuous interaction of living (biotic) and non-living (abiotic) components.
• The Four Interdependent Spheres: The global environment is structurally divided into four spheres that rely entirely on one another:
- Lithosphere (Land): Covers 29% of the Earth’s surface and includes landforms like mountains, plains, and deserts.
- Hydrosphere (Water): Covers 71% of the Earth’s surface, encompassing oceans, fresh rivers, and ice.
- Atmosphere (Air): A gaseous blanket extending up to 480 km, containing Nitrogen (78.08%), Oxygen (20.94%), Argon (0.93%), and Carbon Dioxide (0.035%).
- Biosphere (Life): The zone of life supporting an estimated 1.75 million identified species, within which humans (Homo sapiens) represent just a single species.
📊 2. Regional Biomes & Soil Variations
- Biodiversity Hotspots: Equatorial rainforests occupy only 6% of the Earth’s land but house roughly 75% of all identified plant and animal species. A single square kilometer here can host up to 3,000 plant species.
- Extreme Adaptations: Unlike the lush equatorial zones, extreme biomes like the cold Tundra and arid deserts support very scarce, highly specialized life forms.
- Soil Heterogeneity: Soil characteristics vary widely by region, ranging from highly fertile Alluvial soil in river plains, to organic-rich Chernozem soil in semi-arid grasslands, and highly acidic Podzol soil in cold coniferous zones.
3. Human Impact & Environmental Crises
- The Drivers of Change: Rapid population growth (surging from 1 billion in 1800 to around 7 billion today), aggressive urbanization (urban population rising from 2% to 50%), and massive industrialization are the main drivers of modern ecological degradation.
- Deforestation Crises: To maintain ecological balance, plain areas require 33% forest cover, while mountainous terrain needs 60%. However, key carbon sinks like the Amazon rainforest have shrunk by over 50% in the last century. Coastal Mangrove forests (like the Sundarbans), which act as vital shields against tsunamis, face severe destruction.
- Global Warming: Increased burning of fossil fuels and forest loss have raised atmospheric greenhouse gases (CO2, CH4, N2O, CFCs). This has caused global average temperatures to rise by 0.6॰C over the past 100 years, threatening to melt glaciers, raise sea levels, and submerge low-lying island nations like Tuvalu and the Maldives.
Severe Pollution:
1. Air: Industrial emissions of sulfur dioxide (SO2) and nitrogen
dioxide (NO2) create toxic Acid Rain that destroys vegetation and
acidifies fresh water bodies.2. Water: Major global rivers are heavily polluted by urban and chemical
waste. Examples include the Ganga River in northern India, the Yangtze River in
China, and the localized degradation of the Bharalu River in Guwahati, which
subsequently pollutes the Brahmaputra River.
🌳 4. Environmental Geography & Solutions
- The Discipline: Environmental Geography is a modern branch of geography that studies the patterns, transformations, and issues of the earth’s systems while promoting Sustainable Development—balancing economic growth with environmental care.
- Advanced Methods: Modern geographers use cutting-edge tools like Remote Sensing and computer-aided skills to track and manage environmental problems scientifically.
- Public Activism: The chapter highlights that grassroots public movements are crucial to conservation, spotlighting India’s historic Chipko Movement and Silent Valley Movement as successful examples of community-led environmental defense.
आयदा : 2
आबहावा आरो आबहावायारि
बुहुमलुरनि मोनदांथि
सोंलु
1. आबहावा बुंब्ला मा मोनथियो? आबहावाखौ मानो मोनसे बिखान्थि बादियै गनायनाय जायो।
फिननायः- गुवार ओंथियाव ‘आबहावा’ सोदोबआनो जायखिजाया जिबि एबा जिउ फोलेरनि सोरगिदिं हालोदखौ फोरमायो । सोरगिदिं हालोद होननानै बुङोब्ला जायफोर गुदि मुवानि सायाव जिबनि थाथाय आरो गोसारनाया सोनारो बेफोर गासिखौबो लानाय जायो । बे गुदि मुवाफोरा जिउगोनां (biotic) आरो जिउगैयै (abiotic) मोननैबो रोखोमनि जानो हागौ ।
‘बिखान्थि’ (System) सोदोबआ खायसे गावजोंगाव सोमोन्दो थानाय गुदि मुवाफोरा सोरजिनाय मोनसे जर’खा हालोदखौ फोरमायो । बुहुमनि आबहावा बिखान्थिया सानख’हायै जिउगोनां आरो जिउ गैयै गुदिमुवाफोरनि गेजेर खामानिनि जोहैनो जोनोम जादों । बे अनजिमागैयै गुदिमुवाफोरा गावजोंगाव सोमोन्दोनि मोनसे जेथोगोनां जेनि गेजेरजों बुहुमनि आबहावाखौ महर होदों । बिनिखायनो बुहुम बिखंनि गासिबो ओनसोलनि आबहावाया बुहुमनि गुवार आबहावा बिखान्थिनि मोनफा मोनफा बाहागोल’ जानाय खायनो बिखौ मोनसे बिखान्थि (System) बादियै गनायनाय जायो ।
2. बुहुमनि बारमण्डल, हा मण्डल, दै मण्डल आरो जिउ मण्डलनि गेजेर सोमोन्दोखौ बिदिन्थि होनानै फोरमाय।
फिननायः- बुहुमनि आबहावानि गुदिमुवाया हा मन्दल (Lithosphere), दै मन्दल (Hydrosphere), जिब मन्दल (Biosphere) आरो बार मन्दल (Atmosphere) बे मोनब्रै गाहाय मन्दलनि सिङाव गोग्लैयो । बे मोनब्रैबो मन्दलफोरहा आलादा आलादा आखुथाय दंब्लाबो, मोनसेया गुबुनजों मिथिंगायारियै लोब्बा गोनां आरो गावजों गाव सोनारलायो ।
मोनब्रैबो मन्दलनि गेजेराव दै सोरखि (Hydrological cycle) आरो कार्बन सोरखि (Carbon Cycle) बायदिफोरनि बादि गावजोंगाव जाथाय-बिजाथाय सोलिबाय थायो । दै सोरखियाव- दै मन्दलनि (लैथो-दैमा) दैया साननि बिदुंआव खफ’ जालांना बार मन्दलाव जमा जायो, उनाव बेयो अखा महरै हा मन्दल (हाजो-हायेन) आव गोग्लैफिनो आरो जिउ मन्दलनि (लाइफां-जिबजुनार) जिउ खुंनायाव हेफाजाब होयो। बे बादिनो अनजिमागैयै जिउ गोनां आरो जिउ गैयै गुदि मुवाफोरा गावजोंगाव सोमोन्दो लाखिनानै बुहुमाव जिबनि गोनांथिनि थाखै आबहावाखौ सोलिहोबाय थादों ।
3. बुहुमनि गासिबो ओनसोलनि आबहावाया मानो समान नङा सुंद’यै लिर।
फिननायः- बुहुम बिखंआव आबहावानि ओनसोलारि फाराग नुनो मोननायनि गाहाय जाहोनफोरा जादों- बुहुम बिखंसानि जायगानि थाथाय, हादाथाय महर (Physiography), लैथो-लैथोमानिफ्राय जानथाय, लैथो-सानिफ्राय जौथाय, दै-बार (बार हावा), लाइफां, हाग्रानि जिब जुनार बायदि रोखोमनि जाहोथायफोर ।
बे जाहोथायफोरनि ओनसोल एबा जायगाखौ लानानै फाराग थानाय खायनो बुहुमनि आबहावाया गासिबो ओनसोलावनो समान नङा । बिदिन्थि बादियै, बिषुब हांखोनि सेराव थानाय ओनसोलफोरनि मिथिंगायारि हालोदआ मिरु ओनसोल एबा बालाहामा ओनसोलनिखुइ जोबोत आलादा । दैमा सेरफांनि मिथिंगायारि हालोदआ लैथो सेरनि बोरिमा ओनसोलनिखुइ जोबोत आलादा जानायखौ नुनो मोनो ।
4. आबहावा- बुहुमलुरनि बुंफुरलु लिर।
फिननायः- बुहुमलुर आयदानि जाय दालाइया बुहुमनि आबहावानि महर, सोलायनाय आरो जेंनानि बिजिरनायनि लोगोसे बेफोरनि जोनोमनि फोरमायथि होयो, बेखौनो आबहावा बुहुमलुर (Environmental Geography) बुङो ।
गोरलैसिन रावआव बुहुमनि आबहावानि बुहुमलुरारि बिजिरनायखौनो आबहावा बुहुमलुर बुंनो हायो । बे दालाइया सुबुं आरो सुबुंनि खामानि बायदिखौ मिरु खालामनानै ओनसोल लानानै आबहावानि थाथाय, महर आरो सोलायनाय खौ बिजिरो ।
5. बुहुमलुर आयदानि मोनसे दालाय बायदियै आबहावा बुहुमलुरनि गोनांथिखौ सावराय।
फिननायः- बुहुमलुर आयदानि मोनसे गोदान आरो गोनां दालाय हिसाबै आबहावा बुहुमलुरनि (Environmental Geography) गोनांथिया गाहायाव मख’नाय बादि:
आबहावायारि जेंनाफोरनि बिजिरनाय: आथिखाल जोंनि बुहुमा गोबारै सुबुं अनजिमा बांनाय, नोगोर दानाय, उद्योग फसंनाय, शिल्प-उद्योग, हान्था-मेला बांनाय आरो सम्पद दिहुननायनि जुनै गोबां आबहावायारि जेंनाफोरनि (जैरै- हाग्रा फोजोबनाय, मुलुकनां बिदुं बांनाय, हा-दै-बार मैलाजानाय) मोगा-मोगि जादों । बेफोर जेथोगोनां जेंनाफोरखौ बिगियानारि खान्थिनि गेजेरजों बिजिरनाय आरो बेनि राहा दिहुननायाव बे आयदाया गाहाय बिबान लायो ।
सुबुं आरो आबहावानि सोमोन्दो: बुहुमसायाव जिउ खुंनाय सुबुं आरो आबहावानि गेजेराव थानाय सोलाय हायै सोमोन्दोखौ बुहुमलुरारि बिथिंनिफ्राय रोखायै बुजिनायाव बे आयदाया गोनां ।
मैखोम दावगानाय (Sustainable Development): मैखोमै दावगानाया जाबाय आबहावा, समाज आरो रांखान्थि दावगानायाव मोजांहै दैदेनजानाय । मिथिंगायारि फुंखानि आबहावा गोजोन थासारि, आबहावानि दैदेननाय आरो सहाय गुन दावगानायनि बागै आबहावा बुहुमलुरा गाहायै गोसो होयो ।
गोदान प्रजुक्तिनि बाहायनाय: आबहावायारि जेंनाफोरखौ थि महरै बिजिरनो आरो आबहावा सामलायनाय (Management) खामानिखौ जाफुंहोनो थाखै बे आयदायाव रिम’ट सेनसिं (Remote Sensing) आरो कम्पिउटार सोलोफोरनि (Computer aided skills) हेफाजाब लानाय जायो, जाय आथिखाल मुगायाव जोबोद गोनां ।
6. आबहावा- बुहुमलुरनि थांखि आरो फरायनाय फोथारनि मोनसे फोरमायथि लिर।
फिननायः- आबहावा बुहुमलुरनि गाहाय थांखिया जाबाय आबहावानि जारिमिनारि गोसारनाय, सुबुं अनजिमानि बांनाय आरो आबहावाजों बिनि सोमोन्दो, मिथिंगायारि खैफोर आरो बिनि सामलायनाय (Management) बायदिनि आपदायाव बिजिरनाय ।
आबहावा बुहुमलुरनि फरायनाय फोथारा जोबोद गुवार । बियो बुहुमनि हा मण्डल, दै मण्डल, बार मण्डल आरो जिउ मण्डलनि गासिबो जिउगोनां आरो जिउगैयै गुदि मुवाफोरखौ लाजोबो । सुबुं आरो सुबुंनि खामानि बायदिखौ मिरु खालामनानै ओनसोल लानानै आबहावानि थाथाय, महर आरो सोलायनाय खौ बिजिरनाया बिनि फरायनाय फोथार । बेवहाय हाग्रा ओनसोल जोबस्रांब्ला बिनि बिबां आरो जाहोन, दैबाना, हागख्लानाय, मैला जानाय, आबहावा सामलायनाय (Management) आरो रांखान्थि बायदि आयदाफोरखौ सावरायनाय जायो ।
7. आबहावानि गुदिमुवा बुंब्ला मा मोनथियो? जिउगोनां आरो जिउगैयै गुदिमुवानि ओंथि लिर।
फिननायः- आबहावाया बुहुमनि हा मण्डल, दै मण्डल, बार मण्डल आरो जिउ मण्डलनि गासिबो गुदि मुवाफोरखौ लानानै दाजानाय । आबहावानि गासै गुदिमुवाफोरखौ गाहायै मोननै गुदि बाहागोआव राननो हायो :
(क) जिउआरि एबा जिउगोनां गुदि मुवा (Biotic element) आरो
(ख) जिउआरि नङै एबा जिउगैयै गुदि मुवा (Abiotic element) ।
(क) जिउगोनां गुदिमुवानि ओंथि: जिउ मण्डलनि सिङाव थानाय गासिबो जिउ गोनां मुवाफोरखौनो जिउगोनां गुदिमुवा बुङो । बेवहाय हारिसानि लाइफां, गुन्द्रासा जिउ (Microbes) जागायनानै गिदिर महरनि गासिबो जिबि एबा जिउ-जुनारफोरखौ लाफानाय जायो ।
(ख) जिउगैयै गुदिमुवानि ओंथि: हा मण्डल, दै मण्डल, बार मण्डल आरो जिउमण्डलनि सिङाव थानाय जिउगैयै (non-living) गासिबो गुदि मुवाफोरखौनो जिउगैयै गुदिमुवा बुङो । बिदिन्थि बादियै- हा, दै, बार, अन्थाइ, बाला, साननि गोहो बायदि ।
8. गाहायाव म ‘ख’नाय गुदिमुवाफोरखौ जिउगोनां आरो जिउगैयै – बे मोननै बाहागोआव बोखावनानै लोगोसे होफानाय ख’थायाव फ’ज’।
गुदिमुवा : बाला, मुकुटा, बेक्टेरिया, गोजावनाय लाइफां (phyloplankton), गांसो, अखा, सिदोबमा (humidity), हा, दै, हाग्रामा, एमफौ-एनला, भाइरास, खैला, खनि थाव, मेनग्र’भ, साननि गोहो।
फिननायः-
9. आबहावायारि जेंनाया मा?
फिननायः- आबहावायाव थानाय गुदिमुवाफोरनि दोहोरोम एबा आखुथाया सोलायनाय आरो बैफोरनि गेजेराव थानाय सोमोन्दोआ गाज्रि जानायनि जाहोनाव बुहुमाव जिउ मुलुगनि थाखाय नुजानाय खैफोदगोनां थासारिखौनो आबहावायारि जेंना (Environmental Problems) बुंनाय जायो।
(बुंफुरलु: जेब्ला सुबुंनि बेरेखा एबा मिथिंगायारि जाहोनाव आबहावानि सरासन्स्रा हालोद एबा समानथिया सिफायो, जेरै- हाग्रा फोजोबनाय, मुलुकनां बिदुं बांनाय, हा-दै-बार मैलाजानाय बायदि, अब्लानिया बै थासारिखौ आबहावायारि जेंना बुङो।खायसे थावनियाव बे जेंनाया ओरैबायदि हालोद जायोदि बैनि जिउ जुनार मुलुगनि थाथाया खैफोर जादों।)
10. बुहुमनि आबहावायारि जेंनाया फारियै बांबोनायनि जाहोनफोरखौ म ‘ख’नानै लिर।
फिननायः- बुहुमाव आबहावायारि जेंनाया फारियै बांबोनायनि गाहाय जाहोनफोरा जादों:
1. सुबुं अनजिमानि गोख्रै बांनाय: थांनाय नैजौ बोसोरनि मादाव (1800-2000 मायथाय) बुहुमनि सुबुं अनजिमाया 100 कौटिनिफ्राय 600 कौटिसिम बांदों आरो आथिखालाव बेयो प्राय 700 कौटि जाबाय, जाय आबहावानि सायाव गोख्रों नारथाय खोख्लैदों।
2. नोगोर दानाय (Urbanization): नोगोरारि सुबुं अनजिमानि रुजुज’खाया 1800 मायथायाव खालि 2 जौखोन्दोमोन, नाथाय आथिखालाव बेयो प्राय 50 जौखोन्दो जाबाय. नोगोरारि सुबुंफोरनि बांद्राय रोजोबथिया आबहावानि सायाव नारथाय खोख्लैदों।
3. उद्योग फसंनाय एबा दारिमिनारि दावगानाय (Industrialization): उद्योगनि गोख्रों गोसारनाया मिथिंगायारि फुंखानि बाहायनायखौ बांहोदों। खालि थांनाय जौथायावल’ बुहुमनि दारिमिनारि दिहुनथायनि बिबांआ 100 गुण बांदों।
4. फुंखानि बांद्राय बाहायनाय: रांखान्थि समाज खान्थिनि दावगानाय बिखान्थिफोरनि जुनै गासिबो रोखोमनि फुंखानिफ्राय सम्पद दिहुननाय आरो उद्योग एबा हान्था मेलायाव खनिज बन एबा बेगेंथाय बनखौ (Fossil fuel) बांद्राय बाहायनाय जादों।
5. हान्था मेलानि बांनाय: हान्था मेला खाबुनि गोख्रों दावगानायनि जाहोनाव बारमण्डलाव बिषगोनां गेसफोरनि बिबांआ बांदों ।
6. आबादनि गोदान आदब: आबादनि फोथाराव रासायनिक हासार आरो एमफौ-एनला फोथैग्रा मुलि बाहायनानै गोदान राहाजों आबाद मावनाया आबहावाखौ मैला खालामदों।
11. आबहावानि समानथि (balanced) हालोद बुंब्ला मा मोनथियो ?
फिननायः- आबहावानि समानथि (Balanced Environment) हालोद बुंब्ला- बारमण्डल, हा मण्डल, दै मण्डल आरो जिउ मण्डलनि सिङाव थानाय अनजिमागैयै जिउगोनां (Biotic) आरो जिउगैयै (Abiotic) गुदि मुवाफोरा मोनसे थि रूजुथायाव थांनानै गावजोंगाव जाथाय-बिजाथाय सोलिहोबाय थानाय हालोदखौ बुजियो।
12. ‘हाग्रा फोजोबनाया गोबां जेंनानि जाहोन आरो गोबां दावगानायनि फिथाय बिबुंथिखौ एबा बाथ्राखौ जुक्टि होनानै बिजिर।
फिननायः- बे बाथ्राया जोबोद थार, मानोना हाग्रा फोजोबनाय (Deforestation) खामानिया फारसेजों सुबुं सोदोमश्रीनि दावगानायखौ दिन्थियो आरो गुबुन फारसेजों बिनि फिथाय महरै गोबां आबहावायारि जेंना जोनोम होयो।
(i) गोबां जेंनानि जाहोन (Cause of several problems): हाग्रा खमायबोनायनि जाहोनाव बारमण्डलाव कार्बनडाइ अक्साइड आरो गुबुन सोमखोर न’नि गेसनि (Greenhouse gases) बिबांआ फारियै बांबोदों, जायनि जाहोनाव बुहुमलुरारि बिदुंआ (Global warming) बांदों। हाग्रा गैया जाब्ला हा खुरखानाय, हा गिसिगानाय (Landslide) आरो दैनि आंखाल बायदि जेंनानि जोनोम जायो। बे बिखान्थिया आबहावानि समानथिखौ गाज्रि खालामनानै दुलाराय बुहुमखौनो खैफोदाव खोख्लैदों।
(ii) दावगानायनि फिथाय (Product of Development): सुबुं अनजिमा बांनाय लोगो लोगो मानसिनि जिउ खुंनायनि बिखान्थिया दावगादों। शिल्प उद्योग एबा दारिमिनारि, हान्था मेला एबा रोगानायनि दावगानाय, रेल लामा, खाखोरनि दारिमिन, रासायनिक दारिमिन बायदिनि दाथाय खामानिखौ जाफुं होनो थाखायनो गोबां हाराव हाग्रानि फुंखाया बाहायजायो। थामहिनबा, रांखान्थियाव दावगा होनो थाखाय मानसिया हाग्रा फोजोबनाय खामानि मावदों, बिनिखायनो बियो दावगानायनि फिथाय ।
13. दुलुरारि बिदुं बांनाया मा ? बिनि गाहाय जाहोनफोरखौ म’ख’।
फिननायः- गाहायै सुबुंनि मिथिंगानि हेंथा खामानिफोरनि थाखै बारमण्डलाव सोमखोर न’ गेसफोरनि बिबांआ बांनानै बारमण्डलनि बिदुं बांहोनाय जाथायखौनो मुवायारि हिसाबै दुलुरारि बिदुं बांनाय बुंनाय जायो। थांनाय 100 बोसोरनि मादाव बुहुम बिखंआव बारनि बिदुआ गरै प्राय 0.6॰C बांदों।
गाहाय जाहोनफोर:
1. सोमखोर देरा गेस बांनाय: बारमण्डलाव कार्बन-डाइ-अक्साइड (CO2) मिथेन (CH4), नाइट्रास अक्साइड (N2O), आरो क्ल’र’फ्लुर’कार्बन बायदि सोमखोर न’ गेसफोरनि बिबांआ सुबुंनि खामानिनि जोहै गोबां बांदों।
2. बेगेंथाय बन बाहायनाय: शिल्प-उद्योग, हान्था-मेला बायदियाव बेगेंथाय बनखौ (Fossil fuel) बांद्राय बाहायनाया बारमण्डलाव कार्बन-डाइ-अक्साइडनि बिबांखौ बांहोदों।
3. हाग्रा फोजोबस्रांनाय: बुहुम बिखंआव बिफां-लाइफांनि बिबांआ खमायनायनि जाहोनाव बारमण्डलाव थानाय कार्बन-डाइ-अक्साइड गेसनि मिथिंगायारि सोबख’नाया खमायलांदों, जायनि जाहोनाव थांनाय प्राय 150 बोसोरनि मादाव बे गेसनि बिबांआ प्राय 30 जौखोन्दो बांदों।
4. मिथिंगायारि जाथाय: अरगेंहाजो बेरफ्रुनाय बायदि मिथिंगायारि गाज्रि जाथायफ्राबो बारमण्डलाव सोमखोर न’ गेसनि बिबांखौ बांहोयो ।
14. दुलुरारि बिदुं बांनायनि जाहोनाव नुजानो हानाय जेंनाफोरनि मोनसे सिनायथि लिर।
फिननायः- दुलुरारि बिदुं बांनायनि (Global Warming) फिथाया बुहुमाव गाज्रियै गोसारगोन । बेनि जोहै नुजानो हानाय गाहाय जेंनाफोरनि सिनायथिया गाहायाव होनाय जाबाय:
1. बरफ आवलिनाय: बिदुं बांनायनि गाहाय आरो थोंजों फिथाया जागोन बुहुमनि मिरू ओनसोल आरो गोजौ हाजोमायाव मुगानि उनाव मुगा थुबुर जानानै थानाय रोजा बरफथुबुरफोरनि आवलिनाय हाबा ।
2. लैथो बिखं जौखांनाय आरो ओनसोल लोमजानाय: बरफ आवलिनायनि जाहोनाव लैथो-लैथोमायाव दैनि बिबांआ बांगोन आरो लैथो बिखंआ फारियै जौबोगोन । लैथो बिखंआ 1 मिटार साजों जौखांबोब्ला बुहुमनि बोरिमा ओनसोलनि प्राय 5 निजुट बर्ग किल’मिटार हाया दैजों लोमजागोन । बिनो गोबां लैथोआरि दिप, ब-दिप (Delta) आरो प्रबाल दिपफोरखौ (जैरै- टुभालु, मालदिप, मारसाल दिप, सुन्दरबन) दैजों लोमसावजागोन ।
3. आबाद फसल खमायनाय आरो खरान: बिदु बांनाया रानस्राव आबहावानि जोनोम होनानै फसलनि दिहुनथायखौ गाज्रियैनो खमायहोगोन, जायनि जाहोनाव खरान नुजागोन । हमनाय जादोंदि फैनाय 25-30 बोसोरनि मादाव आमेरिकानि फसल दैथायनायनि बिबाङा प्राय 70 जौखोन्दो खमायगोन ।
4. लाइफां मुलुग सोलायनाय: बुहुम बिखंआव लाइफांनि आथिखालनि जा राननाय, बिनि नोजोरहोथाव सोलायनाय जागोन । बालाहामानि सेरनि ओनसोलफोराव लाइफांनि बिबांआ खमायलांगोन आरो आथिखालनि गोबां हाग्रामाया गांसोबारिसिम महर सोलायगोन ।
5. दावबायखारनाय: खावसे बाला हामा ओनसोलफोरनि थासारिया जोबोर गिथाव जागोन आरो बैफोर ओनसोलनिफ्राय खरानजों खैफोराव गोग्लैनाय थागिरिफोरा जिउ रैखा खालामनो गुबुन थावनिसिम दावबायखारलांनो (migrate) गोनां जागोन ।
15. दुलुरारि बिगुं बांनाय होबथानायनि बिथिंआव सुबुंनि मावनोगोनांनि बागै सुंद ‘यै लिर।
फिननायः- दुलुरारि बिदुं बांनायखौ होबथानो थाखै सुबुं माहारिया गाहायाव होनाय हाबाफारिफोरखौ फारियै मावनाया गोनां:
1. हाग्रा रैखा खालामनाय आरो बिफां गायनाय: हाग्रा फोजोबस्रांनाय खामानिखौ बन्द’ खालामनाय लोगो लोगो थि सान-थांखि लानानै गोदानै बिफां गायनायनि गेजेरजों हाग्रा ओनसोल सोरजिनांगोन । लाइफांनि बिबांआ बांब्ला बारमण्डलाव थानाय कार्बनडाइ-अक्साइड गेसनि मिथिंगायारि सोबख’नाया बांफिनगोन ।
2. बेगेंथाय बननि बाहायनाय खमायनाय: शिल्प-उद्योग आरो हान्था-मेला बायदियाव बेगेंथाय बन (Fossil fuel) जैरै- खैला आरो खनि थाव बायदिनि बांद्राय बाहायनायखौ खमायनांगोन, जाहाथे कार्बनडाइ-अक्साइड बारमण्डलाव गोसारनो मोना ।
3. सोमखोर देरा(न’)गेस हगारनायखौ होबथानाय: सुबुंनि बायदि रोखोमनि खामानिफोरनिफ्राय ओंखारनाय मिथेन, नाइट्रास अक्साइड, आरो क्ल’र’फ्लुर’कार्बन बायदि सोमखोर न’ गेसफोरनि बिबां बांनायखौ थि राहा लानानै होबथानांगोन ।
4. सांग्रांथि आरो सोमावसारनाय: साधारण सुबुंफोरा आबहावा संरैखानि बागै गोसो होनांगोन, जैरै भारत हादोराव ‘सिपक’ ‘ (Chipko) आरो ‘साइलेन्ट भेलि’ (Silent Valley) सोमावसारनायनि गेजेरजों सुबुंफोरा हाग्रा संरैखानि थाखाय सांग्रां जादोंमोन ।
5. आबहावा सान एबा हाबाफारि आखायाव लानाय: मुलुग आबहावा सान आरो हाग्रानि गिदिर फोरबो बायदिनि समाव सोरकार आरो रायजोफोरा खौसेयै बिफां-गायनायनि बायदि हाबाफारि आखायाव लानानै हाग्रानि रैखाथिनि बागै गोसो होनांगोन ।
16. सोमखोर डेरा गेसफोरनि मुं लिर।
फिननायः- सोमखोर डेरा (न‘) गेसफोरनि मुंफोरा जाबाय: कार्बनडाइ अक्साइड, मिथेन, नाइट्रास अक्साइड, क्ल’र’फ्लुर’कार्बन एबा सि.एफ.सि., दैलाव ख’फ’ एबा दैख’फ’ ।
17. बारनि मैला जानाय बुंब्ला मा मोनथियो? मा मा जाहोनाव बारा मैला जायो ?
फिननायः- जेब्ला बबेबा राहाजों बारमण्डलनि सरासन्स्रा गेसफोरनि थि रूजुथाय बिखान्थिजों गुबुन मैला एबा बिषगोनां मुवाफोर गोरोबनानै बारनि जाथाव दोहोरोमनि सोलायनाय लाबोयो, बेखौनो बार मैला जानाय बुंनाय जायो । बे बायदि मुवाफोरा बारखौ फारियै बिषगोनां खालामो जायखौ मिथिंगानि जाथाव बिखान्थिफोरा गोरलैयै जाफुंहोनो हाया । साधारनै मानसिनि खामानिनि थाखै बारा मैला जानायखौनो बार मैला जानाय होनना बुंनाय जायो ।
बार मैला जानायनि जाहोनफोर:
1. सुबुंआरि जाहोन (गाहाय जाहोन):
शिल्प-उद्योग एबा दारिमिन आरो हान्था-मेला खाबुआव बांनाय हाराव बेगेंथाइ खामहोग्रा (Fossil fuel) बाहायनाया बारमण्डलाव कार्बन मनक्साइड, नाइट्रजेन डाइ-अक्साइड, हाइड्रकार्बन , अजन , आरो सालफार डाइ अक्साइडबायदि बिषगोनां गेस एंगारो । शिल्प-उद्योगनि गोसारनाय, नोगोर दानाय (Urbanization), एटमिक गोहोनि बाहायनाय आरो हाग्रा फोजोबनाय बायदि सुबुंनि बायदि रोखोमनि खामानिया बारखौ मैला खालामो ।
2. मिथिंगायारि जाहोन:
अरगें बेरफुनायनि जाहोनाव ओंखारनाय उखुन्दै, हांगार आरो गेस आरि मुवाफोरा बारखौ मैला खालामो । बिदिन्थि बादियै, 1991 मायथायाव फिलिपिनसनि माउन्ट पिनाटुब अरगें बेरफुनाया 15-20 टन बिबांनि सालफार डाइअक्साइड गेस बारमण्डलाव हगारदोंमोन । हाग्रायाव सरासन्स्रायै अरा (Forest Fire) जोंनायनि जाहोनावबो बारमण्डला गोबां बिबांनि मैला जायो ।
18. बारनि मैला जानाया मा रोखोमनि जेंना जोनोम होनो हायो लिर।
फिननायः- बारनि मैला जानाया (Air Pollution) सरासन्स्रायै गाहायाव होनाय बादि जेंनाफोर जोनोम होनो हायो:
(i) खारदै अखा (Acid Rain) जोनोम जानाय: बारमण्डलाव गोबां बिबांनि सालफार डाइ अक्साइड आरो नाइट्रजेन डाइ अक्साइड ज’जायोब्ला खारदै अखा जोनोम जायो । बे खारदै अखाया बिफां-लाइफां आरो आबाद बायदिखौ खहा खालामो ।
(ii) दै बाहागो मैला जानाय: खारदै अखा गोग्लैबोनायनि जाहोनाव हाखर-हाला आरो बिलो-फुख्रिफोरनि दैखौबो मैला खालामो , जाय दैनि लाइफां आरो जिउफोरनि गोबांखौनो खोमानो हायो ।
(iii) दुलुरारि एबा मुलुकनां जेंना: आथिखालाव बारमण्डलाव बांद्राय बिबांनि बिषगोनां गेसफोर (जैरै- कार्बन मनक्साइड, सालफार डाइ अक्साइड बायदि) ह’गारबाय थानायनि जुनै बार मैला जानाय जेंनाया दा दुलुरारि (Global) महर लादों । सोनाब इउरोप, सानजा कानाडा आरो आमेरिकानि दारिमिनारि ओनसोलफोराव बे जेंनाया गिथाव महर लादों ।
19. दैया माब्रै मैला जायो? दैनि मैला जानायनिफ्राय जानो हानाय खहानि बागै सुंद’यै लिर।
फिननायः-
दैया माब्रै मैला जायो बेखौ गाहायाव होनानै सावरायनाय जाबाय:
(i) दारिमिनारि आरो नोगोरनि गाज्रि मुवा: शिल्प-उद्योग एबा दारिमिनफोरनिफ्राय गनाय जें-जाबोर, रासायनिक मुवाफोर आरो नोगोर ओनसोलनि गोबां बिबांनि गारनाय मुवाफोरा दैमा-दैसा एबा बिलो-फुख्रिफोरनि दैखौ मैला खालामो । जैरै- गंगा दैमानि सेराव थानाय नोगोर आरो दारिमिनफोरनि गाज्रि मुवाया बिनि दैखौ गाज्रियै मैला खालामदों । आसामनि गुवाहाटिनि भरलु दैमाया मैला जानानै बुरलुं बुथुर दैमाखौबो मैला खालामदों ।
(ii) आबाद फोथाराव बायदि मुलि बाहायनाय: आबाद फोथाराव रासायनिक हासार आरो एमफौ-एनला फोथैग्रा मुलि (pesticides) बाहायनायनि जाहोनाव बेफोर दैजों बोहैलांना दै फुंखानि दैखौ मैला खालामो । आमेरिकानि गासै दैमानि लावथायनि 55 जौखोन्दोआ आबादनि जाहोथायफोरनि जोहै मैला जादों ।
(iii) लैथोआव थाव ग’नाय: लैथोयाव थाव रोगानाय रूंमाया (ships) जाथाय जायोब्ला एबा बोरिमायारि ओनसोलनि थाव दारिमिनाव जाथाय जायोब्ला खनि थावा लैथोनि दैजों गोरोबना दैखौ मैला खालामो ।
(iv) खारदै अखा: बारमण्डलाव ज’जानाय सालफार डाइ अक्साइडआ खारदै अखा महरै गोग्लै बोनानै दैबाहागोनि दैखौ खारदै (Acid) बिबां बांहोना मैला खालामो ।
दैनि मैला जानायनिफ्राय जानो हानाय खहा:
(i) दै मैला जानायनि जोहै दैया बाहायजाथावै (unfit for use) जानानै फैयो ।
(ii) बेयो सुबुं माहारिनि गेजेराव बायदि रोखोमनि गिथाव बेराम-आजिसि (diseases) जाहोयो ।
(iii) दैयाव खारदैनि बिबां बांब्ला एबा मैला जाब्ला दैयाव थाग्रा दैनि लाइफां आरो जिउ-जुनार (aquatic life) फोरनि गोबांखौनो खोमानो एबा फोजोबनो हायो ।
(iv) बेयो सुबुंनि हानि (soil) दिहुनथाय गोहोखौबो गाज्रियै बाङाय (affect) जाहोयो ।
एबा/Or
दै मण्डला बुहुम बिखंनि 71 जौखोन्दो बेंनानै दंब्लाबो आथिखालाव बबबेबा राहाजों मैला मुवा गोरोबनायनि जाहोनाव मैला गैयै दैया बाहायजाथावै जानानै फारियै मैला जानो हमदों । दै मैला जानायनि फुंखाया गोबां; बिनि मादाव शिल्प-उद्योगनिफ्राय गनाय जें-जाबोर आरो रासायनिक मुवा, नोगोर ओनसोलनि गोबां बिबांनि गारनाय मुवा एबा एंगारनाय मुवाफोरा गाहायै खाथियावनो बिलो-फुख्रि एबा दैमा-दैसानि दैखौ मैला खालामो । बिदिन्थि बादियै, गंगा दैमानि सेराव थानाय गिदिर गिदिर नोगोर आरो दारिमिनफोरनि गाज्रि मुवा गारनायनि जाहोनाव गंगानि दैया गाज्रियै मैला जादों । आसामनि राजथावनि नोगोर गुवाहाटिनि भरलु दैमानि मैला जानाय दैया आरोबाव बुरलुं बुथुर (ब्रह्मपुत्र) दैमाखौबो मैला खालामदों । बेनि अनगायैबो, आवाद फोथाराव रासायनिक हासार आरो एमफौ-एनला फोथैग्रा मुलि बाहायनायनि जोहै दैमाया मैला जायो । लैथोयाव थाव रोगानाय रूंमाया जाथाय जानानै खनि थाव ग’योब्ला लैथोनि दैया मैला जानो हायो । लोगोसे, बारमण्डलाव ज’जानाय सालफार डाइ अक्साइडआ खारदै अखा महरै गोग्लै बोनानै दैबाहागोनि दैखौ खारदैनि बिबां बांहोना मैला खालामो ।
बेबायदि दैनि मैला जानायनिफ्राय जिउ मुलुग आरो सुबुं समासाव गोबां खहा एबा जेंना नुजायो । दै मैला जानायनि जाहोनाव दैयाव खारदैनि बिबां बांनाया बै दैयाव थानाय दैनि लाइफां आरो जिउ-जुनारफोरनि गोबांखौनो खोमानो एबा फोजोबस्रांनो हायो । गुबुन फारसे, बेबायदि जाहोनाव जानाय दै मैला जानाया सुबुंनि गेजेराव बायदि रोखोमनि बेराम जाहोनायनि लोगोसे हानि (soil) दिहुनथाय गोहोखौबो गाज्रियै बाङाय जाहोयो एबा खहा खालामो ।
20. आबहावायारि जेंना सुफुंनायनि थाखै मानषिया मा रोखोमनि राहा लानो हायो गुवारै लिर।
फिननायः- आबहावायारि जेंनाफोरखौ सुफुंनो थाखाय मानसिया गाहायाव होनाय बादि राहाफोरखौ गुवारै लानो हायो:
(i) थिसान-थांखि लाना बिफां गायनाय: हाग्रा ओनसोलफोरखौ थार रैखाथि होनायनि लोगोसे गोदानै सानै-ह’वै (सान थांखि लानानै) बिफां गायनायनि गेजेरजों गोदान हाग्रा ओनसोल सोरजिनाया जोबोद गोनां । लाइफांनि अनजिमाया बांसिन जाब्लासो बारमण्डलाव कार्बनडाइ-अक्साइड गेसनि बिबाङा खम जागोन आरो आबहावायारि जेंनाया खमायगोन ।
(ii) बेगेंथाय बननि बाहायनाय खमायनाय: शिल्प-उद्योग, दारिमिनारि दिहुनथाय आरो हान्था-मेला बायदियाव खैला, खनि थाव बायदि बेगेंथाय बन (Fossil fuel) बांद्राय बाहायनायखौ खमायनांगोन, जाहाथे बारमण्डलाव सोमखोर देरा (न’) गेसफोर आरो बिषगोनां गेसफोर गोसारनो मोना ।
(iii) दारिमिनारि जें-जाबोर सामलायनाय: उद्योग आरो नोगोर ओनसोलनि गारनाय मैला मुवा एबा रासायनिक मुवाफोरखौ दैमा-दैसा एबा बिलो-फुख्रिफोराव थोंजोंहै गारनायनि बदलै थि सामलायनाय (waste management) राहा लानो नांगौ ।
(iv) साधारण सुबुंनि सांग्रांथि आरो सोमावसारनाय: साधारण सुबुंफोरा आबहावा संरैखानि बागै गोसो होनांगोन आरो सांग्रां जानांगोन । भारत हादोराव जानाय ‘सिपक’ ‘ (Chipko) आरो ‘साइलेन्ट भेलि’ (Silent Valley) बायदि सोमावसारनायनि गेजेरजों सुबुंफोरा हाग्रा संरैखानि बागै गोसो होदोंमोन, बेबादिनो गासिखौबो सांग्रां खालामनांगोन।
(v) मैखोम दावगानाय (Sustainable Development) आदब लानाय: रांखान्थि समाज खान्थिनि दावगानाय खामानिफोराव आबहावाखौ गाज्रि खालामालासै ‘सहाय गुन दावगानाय’ एबा मैखोमै दावगानाय खान्थि आजावनांगोन, जेराव आबहावा, समाज आरो रांखान्थि मोनफ्रोमबो बिथिंआ गोजोन थासारियाव थायो ।
एबा/Or
आथिखालाव बुहुमा मोगा-मोगि जानाय जेथोगोनां आबहावायारि जेंनाफोरखौ सुफुंनाय एबा बोस्रांननायनि बिबाना बुहुमलुर आयदानि सायाव गोग्लैदों । बे जेंनाफोरखौ गैया खालामनो एबा सुफुंनो थाखै मानसिया गाहायै हाग्रा ओनसोलफोरखौ थार रैखाथि होनायनि लोगोसे थि सान-थांखि लानानै गोदानै बिफां गायनायनि गेजेरजों गोदान हाग्रा ओनसोल सोरजिनाया जोबोद गोनां । बबेबा मोनसे ओनसोलाव गासै हा कालिनि प्राय 33 जौखोन्दो (mountainous regions आव खमैब्लाबो 60 जौखोन्दो) लाइफां एबा हाग्रानि खोबथाय थाब्लासो आबहावानि फोथाराव समानथि रैखा जायो , बिनिखायनो शिल्प-उद्योग, हान्था-मेला एबा उद्योग दावगानायनि जुनै सोलिबाय थानाय हाग्रा फोजोबस्रांनाय खामानिखौ होबथानांगोन । लोगोसेनो बारमण्डलाव सोमखोर देरा(न’) गेसफोरनि (जैरै- कार्बनडाइ अक्साइड, मिथेन, सि.एफ.सि.) बिबां बांहोग्रा शिल्प-उद्योग, हान्था-मेला बायदियाव बेगेंथाय बन (खैला आरो खनि थाव) बांद्राय बाहायनायखौ खमायनांगोन, जाहाथे दुलुरारि बिदुं बांनायखौ होबथानो हायो । दैमा-दैसा आरो बिलो-फुख्रिफोरनि दैखौ मैला जानायनिफ्राय रैखा खालामनो थाखै उद्योग आरो नोगोर ओनसोलनि गारनाय मैला मुवा एबा रासायनिक मुवाफोरखौ थोंजोङै दैनि फुंखाफोराव गारनायखौ बन्द’ खालामनांगोन ।
आबहावायारि जेंना सुफुंनायनि थाखै साधारण सुबुंफोरनि गेजेराव सांग्रांथि लाबोनाया जोबोद गोनां, जैरै भारत हादोराव जानाय ‘सिपक’ ‘ (Chipko) आरो ‘साइलेन्ट भेलि’ (Silent Valley) बायदि सोमावसारनायनि गेजेरजों साधारण सुबुंफोरा हाग्रा संरैखानि बागै गोसो होदोंमोन । बेनि अनगायैबो, मैखोमै दावगानाय (Sustainable Development) आदब आजावनानै आबहावा, समाज आरो रांखान्थि दावगानायाव मोजांहै दैदेनजानांगोन ।
जोबनायाव, आबहावायारि जेंनाफोरनि थार बिजिरनाय आरो आबहावा सामलायनाय (Management) खामानिखौ जाफुंहोनो थाखै सुबुङा सोलिबाय थानाय बिखान्थिनि अनगायैबो रिम’ट सेनसिं (Remote Sensing) आरो कम्पिउटार सोलोफोरनि (Computer aided skills) हेफाजाब लानाया जोबोद गोनां ।
Note: If you find any mistakes in these questions and answers, you can tell us or correct it yourself.
जुदि नोंथाङा बेफोर सोंथिफोर आरो फिननायाव माबा गोरोन्थि मोनो, अब्ला नोंथाङा जोंनो खोन्थानो हागोन एबा गावनो बेखौ सुद्रायनो हागोन।
Class 10 Other Subjects: थाखो 10 नि गुबुन आयदाफोर
FAQs:
Where can I get ASSEB/SEBA Class 10 Geography (E) Chapter-2 Question Answer "आबहावा आरो आबहावायारि बुहुमलुरनि मोनदांथि" ?
You can get complete Class 10 Geography (E) Chapter-2 Question Answer “आबहावा आरो आबहावायारि बुहुमलुरनि मोनदांथि” on Bodoland Library.